Khi tiếng còi hết trận vang lên ở Sân vận động bóng đá Long Hưng, Trùng Khánh, khán đài yên lặng, đến tiếng chửi cũng không có. Thua Tajikistan 0-1, đội tuyển Trung Quốc khép lại giải mời lần này bằng ba trận thua liên tiếp. Không ít cổ động viên ngồi nguyên tại chỗ, nhìn các cầu thủ qua loa làm nốt nghi thức cảm ơn khán giả. Sự im lặng còn chọc vào lòng hơn bất cứ điều gì. Ai cũng biết thua thì xấu, nhưng ít người biết chuyện của nửa giờ cuối còn vô lý hơn chính việc thua.
Bốn trận của giải mời này, đội tuyển Trung Quốc một thắng ba thua, ghi ba bàn, thủng lưới chín bàn. Trận thắng duy nhất lại là trước Maldives, đội xếp hạng 173 thế giới. Lời nói trong cơn giận mà Phạm Chí Nghị đập bàn thốt ra 13 năm trước, giờ đang từng việc một trở thành sự thật. Chúng ta cứ nói thua thì cùng gánh, nhưng đến cái vẻ cố gắng một phen cũng lười giả vờ, ai mà chịu nổi.
Không ít người chỉ lướt thấy tỉ số cuối 0-1, hoàn toàn không rõ trận này đá bí bách đến mức nào. Hiệp một, đội tuyển Trung Quốc xếp năm hậu vệ, vốn muốn rút kinh nghiệm trận thua Palestine 0-5, trước hết giữ chắc hàng thủ. Kết quả đá hết hiệp, tỉ lệ kiểm soát bóng chưa đến bốn phần mười. Cả trận chỉ có hai cú sút, đều do Vi Thế Hào thực hiện. Các cầu thủ khác gần như chẳng có mấy lần chạm được vào vòng cấm đối phương.
Phút 53, Tajikistan sút xa, thủ môn Lưu Điện Tọa bắt bóng tuột tay, đối phương lao vào đệm bóng phá lưới. Bàn thua này nói ra cũng tính là bình thường. Trên sân bóng, thủ môn tuột bóng vốn chẳng phải chuyện hiếm. Thua một bàn, còn hơn bốn mươi phút để đuổi. Ai ngờ, chuyện vô lý đến ngay sau đó sáu phút.
Phút 59, Vi Thế Hào trong tình huống không bóng giơ khuỷu tay đụng đối thủ, nhận thẻ vàng thứ hai. Hai vàng thành một đỏ, anh bị truất quyền thi đấu ngay. Điều khiến người ta càng không hiểu là lúc rời sân, mặt anh vẫn còn nụ cười. Đừng quên, trận này anh còn là đội trưởng trên sân, đang mang thẻ vàng, đội vừa bị dẫn, đúng lúc phải cắn răng đuổi tỉ số. Anh chủ động rước thẻ đỏ, ném cả đội vào cái hố thiếu người.
Vi Thế Hào không phải cậu nhóc mới vào nghề. Đá cho đội tuyển bấy nhiêu năm, giải nhà nghề cũng lăn lộn bấy lâu, động tác nào sẽ ăn thẻ, anh rõ hơn ai hết. Số liệu trận này bày ra cũng đủ châm biếm: tổng giá trị đội hình xuất phát của đội tuyển Trung Quốc chỉ 3,2 triệu euro, Tajikistan có 5,45 triệu euro, riêng một thủ môn của họ đã trị giá 2 triệu euro. Kỹ thuật không bằng người thì thôi, giờ đến tinh thần chiến đấu và tố chất nghề nghiệp cũng không đưa ra được.
Cổ động viên lâu năm đều nhắc: trước đây đội tuyển Trung Quốc thua, vẫn thấy cầu thủ đỏ hoe mắt, không cam lòng. Dù thua, thái độ vẫn ở đó. Giờ thì hay rồi. Bị dẫn, không những không sốt ruột, còn chủ động giảm quân số, đến việc giả bộ trước cổ động viên một vẻ cố gắng lật ngược cũng thấy phiền. Bảng xếp hạng FIFA mới nhất tháng 10, đội tuyển Trung Quốc tụt năm bậc, xuống hạng 96, lập mức thấp nhất trong gần mười năm. Đây thật sự không phải một trận đá tệ, mà là trượt từng bước xuống đáy.
Mỗi lần đội tuyển Trung Quốc thua, đoạn phỏng vấn của Phạm Chí Nghị 13 năm trước lại bị lôi ra, tràn khắp màn hình. Năm 2013, đội tuyển Trung Quốc thua đội trẻ Thái Lan 1-5. Sau trận, Phạm Chí Nghị đập bàn quát thẳng, nói bóng đá Trung Quốc chẳng còn mặt mũi, cứ thế này sẽ thua Việt Nam, thua Việt Nam xong sẽ thua Myanmar, sau đó chẳng còn ai để thua. Lúc ấy mọi người đều nghĩ đó là lời nói trong giận, là cách nói phóng đại của người vừa thương vừa trách. Dù đội tuyển Trung Quốc khi đó kém, đánh Việt Nam hay Myanmar vẫn như nắm chắc trong tay. Ai ngờ thật sự đi đến bước này.
Kết quả, mùng Một Tết năm 2022, đội tuyển Trung Quốc thua Việt Nam 1-3, xuyên thủng luôn đáy tâm lý của mọi cổ động viên. Hai năm nay còn vô lý hơn. Palestine, Tajikistan đều trở thành những đội lần đầu thắng đội tuyển Trung Quốc. Thua Palestine 0-5, thua Tajikistan 0-1, mặt đã sưng cả lên. Mọi người đều nói Phạm Chí Nghị là nhà tiên tri. Kỳ thực đó là lời tiên tri gì. Ông chỉ nói ra những vấn đề vốn đã tồn tại từ lúc ấy, rồi nhìn những vấn đề ấy kéo dài hơn mười năm không được giải quyết, ngược lại ngày càng tệ hơn mà thôi.
13 năm trước ông mắng năng lực cầu thủ không được, mắng liên đoàn bóng đá chỉ đổi hình thức chứ không đổi bản chất. Hơn mười năm trôi qua, huấn luyện viên đổi hết lứa này đến lứa khác, chủ tịch liên đoàn đổi mấy người, khẩu hiệu từ xung kích World Cup chuyển sang ra sức phát triển đào tạo trẻ. Kết quả thì sao? Đối thủ bị thua ngày càng xếp hạng thấp, tỉ số thua ngày càng lớn. Triệu Bằng mà năm ấy ông mắng, ít nhất còn ngồi vững vị trí trung vệ đội tuyển. Cầu thủ đội tuyển bây giờ, khống chế bóng bay ra ba mét, phá bóng thì đá vào không khí. Những sai sót sơ đẳng ấy đã thành chuyện cơm bữa. Vấn đề chưa bao giờ thực sự được giải quyết.
Mỗi lần phản tỉnh, chỉnh đốn sau trận thua, cuối cùng đều thành làm cho có. Sóng yên gió lặng xong, mọi thứ như cũ. Có người nói đây chỉ là trận khởi động, vốn để luyện quân, khảo sát người mới, thua chẳng cần nâng lên thành chuyện nguyên tắc. Cũng có người nói, trên sân nhà thua liên tiếp ba đội xếp hạng ngang ngửa, thậm chí thấp hơn, thua đậm mà chẳng có chút ý chí, đó đã là vỡ đáy. Rốt cuộc là học phí mà việc luyện quân phải nộp, hay là tổng bùng phát của cả một hệ thống có vấn đề, giờ nói cho chết còn sớm. Nhưng không ít tín hiệu từ lâu đã giấu không nổi.
Nhiều người vừa thua là mắng cầu thủ, mắng huấn luyện viên. Kỳ thực vấn đề của đội tuyển Trung Quốc chưa bao giờ chỉ là chuyện của 11 người trên sân. Từ trên xuống dưới, cả hệ thống đều có vấn đề. Giống một công ty già đã mở mấy chục năm, thành tích năm nào cũng tụt, không thể đổ hết cho nhân viên quầy tiếp tân không chịu cố. Phải tìm vấn đề từ gốc. Trên cùng là chiến lược lúc lắc, chẳng có cái chuẩn nào. Hơn mười năm đổi bốn đời chủ tịch liên đoàn, huấn luyện viên trưởng đổi bảy, tám người, ai lên cũng đổi một bộ cách nghĩ.
Hôm nay học kiểm soát bóng kiểu Tây Ban Nha, ngày mai học máu sắt kiểu Đức, sau lại đổ xô làm nhập tịch. Chính sách U23 sửa đi sửa lại, cơn sốt nhập tịch nổi lên rồi nguội, lịch giải nói rút là rút, nói dừng là dừng. Không có quy hoạch ổn định lâu dài, mọi chính sách đều là hành vi ngắn hạn, đi một bước nhìn một bước. Vật vã hơn mười năm, cuối cùng chẳng để lại gì. Cứ nói giải mời lần này, danh nghĩa là chuẩn bị cho Asian Cup 2027, kết quả cầu thủ trên sân đổi hết lứa này đến lứa khác, sơ đồ từ 4-2-3-1 đổi thành 5-4-1, trận nào cũng đang thử sai. Thử sai hơn mười năm vẫn đang dò đá qua sông. Đó đâu phải thử sai, đó là căn bản không có hướng.
Nói xuống dưới là giải đấu. Giờ nền móng đã mục gần hết. Trình độ đội tuyển, về bản chất, là được chất lên từ trình độ giải. Giải là đất, cầu thủ là cây trồng. Đất hỏng thì sao mọc được mầm tốt. Trước đây giải Super League Trung Quốc còn có ngoại binh tên tuổi kéo cầu thủ trong nước lên trình. Giờ trình ngoại binh năm sau kém năm trước, nhịp độ giải chậm như đi dạo. Cầu thủ đá quen kiểu bóng dưỡng sinh ở giải nhà, ra đấu trường quốc tế căn bản không theo kịp cường độ đối kháng.
Trận thua Palestine 0-5, nhịp chạy, tranh chấp, chuyền và nhận của đối thủ đều nhanh hơn đội tuyển Trung Quốc đúng một bậc. Không phải đối thủ mạnh đến mức nào, mà trình độ giải của chính chúng ta tụt quá nhanh. Đào sâu hơn nữa là đào tạo trẻ. Nhân tài từ lâu đã đứt đoạn. Đỉnh kim tự tháp không xong, bản chất là chân đế quá yếu.
Chúng ta cứ nói hơn một tỷ người mà không tìm ra mười một người biết đá bóng. Kỳ thực căn bản không phải chuyện người đông hay người ít. Số trẻ thực sự được huấn luyện có hệ thống, đá được những trận chính thức, thì quá ít. Giải mời lần này, không ít cầu thủ lứa 97, 99 đã thành trụ cột đội tuyển. Cổ động viên lâu năm nhìn một cái là thấy, trình độ của họ kém một khoảng lớn so với cầu thủ đội tuyển mười năm trước. Không phải đám trẻ này không cố. Việc huấn luyện họ nhận từ nhỏ, chất lượng những trận họ đá, vốn đã không bằng thế hệ trước. Món nợ của đào tạo trẻ, cuối cùng đội tuyển phải trả.
Cuối cùng, vấn đề cốt lõi nhất là tinh thần không còn, cảm giác danh dự đã mất. Điều khiến cổ động viên lạnh lòng nhất chưa bao giờ là việc thua, mà là thái độ sau khi thua. Trước đây cầu thủ đội tuyển thua sẽ hổ thẹn, sẽ tránh cổ động viên, cảm thấy có lỗi với chiếc áo đội tuyển trên người.
Còn bây giờ? Sau khi thua đậm, vẫn cười bắt tay, thoải mái nhận phỏng vấn, như thể thua vốn là kết quả đáng nhận. Chỗ đau nhất của tấm thẻ đỏ ấy của Vi Thế Hào chính là ở đây. Không phải nói cầu thủ không được có cá tính. Anh đang mặc áo đội tuyển, hàng vạn cổ động viên trên sân nhà đang nhìn anh, đội vừa bị dẫn mà anh chủ động xin rời sân. Đó không phải có cá tính, đó là chẳng có chút trách nhiệm. Cảm giác danh dự, ham muốn thắng thua, tinh thần nghề nghiệp, những thứ không nhìn thấy, không sờ được ấy, chính là chỗ dựa cốt lõi nhất của một đội bóng. Những thứ này mất rồi, đổi bao nhiêu huấn luyện viên, bao nhiêu cầu thủ cũng vô dụng.
Bóng đá vốn không có đường tắt. Mọi cách muốn đi tắt, làm cho xong nhanh, cuối cùng đều phải trả nợ bằng một thất bại thảm hơn. Lời của Phạm Chí Nghị 13 năm trước giờ vẫn còn nghe thấy. 13 năm sau, chúng ta vẫn giẫm đúng cái hố ấy. Thật mong rằng 13 năm nữa, chúng ta không phải lôi đoạn phỏng vấn này ra nữa, để hết lần này đến lần khác thở dài rằng ngày ấy nói đúng quá.
Cập nhật lúc 2026-10-11 21:58
